اول از همه باید بدانیم که برای آشنایی عمیق با کمپرسور هوا تعداد زیادی اصطلاح و مدل وجود دارد. لیکن برای ساده‌سازی میتوان گفت کمپرسور هوایی که بر روی خودرو کاربرد دارد، از نظر طراحی و کاربرد بر دو دسته‌ی اصلی است: کمپرسور رفت و برگشتی یا پیستونی و کمپرسور روتاری یا اسکرو. کمپرسورهای دیگری مثل کمپرسورهای Vane، اسکرول و مدلهای کوچکتر پن‌کیکی و فندکی هم دیگر اقسام فرعی است.

برای خط تولید خودرو و تعمیرگاه‌های حرفه‌ای معمولا از کمپرسور اسکروی بزرگ و از نوع اویل اینجکت یا روغنی استفاده میشود. برای این مصارف به کمپرسوری نیاز دارند که هوا با حجم زیاد و فشار پایدار ارائه بدهد. همچنین در رنگ‌آمیزی، مونتاژ و دمونتاژ ماشین هم هوای پاک و عاری از روغن و آلاینده‌ها کاربرد دارد که در نتیجه به سراغ کمپرسور اویل فری یا بدون روغن خواهیم رفت. این کمپرسور همان کمپرسور اسکروست، ولی بسیار ظریف‌تر و دقیق‌تر ساخته و طراحی شده است.

راستی، کمپرسورهای اویل فری یا بدون روغن کلی قطعات تکمیلی ، سیستم‌های فیلتر و درایر هم همراهش دارد. درایر یعنی خشک‌کن هوای فشرده‌.

تعمیرگاه‌های ماشین از کمپرسوری استفاده میکنند که اسم همان کمپرسور تعمیرگاهی یا گاراژی را یدک میکشد. این کمپرسورها از سری کمپرسورهای پیستونی هستند و همانطور که از اسمش برمی آید، مثل موتور ماشین، چندتا پیستون داره که اینجا هوای محیط رو میبلعند و از طرف دیگر با فشار بالا بیرون میدمند.

کمپرسور پیستونی در مقایسه با کمپرسور اسکرو ارزانتر است. کوچکتر و ضعیفتر هم هست. نقطه ضعف این کمپرسورها سر و صدای زیاد،‌ لرزش و ویبراسیون و نیاز به نگهداری مرتب است. تعویض روغن و تنظیم سوپاپها این نگهداری هاست.

اینجا هم حواست باشد: رنگ آمیزی یعنی نیاز به هوای تمیز و بدون روغن. اما بدون روغنها گرانترند، عمر کوتاهتری دارند و برای کار مداوم ساخته نشده اند.

کمپرسور اسکرو که بهش مارپیچی یا حلزونی یا پیچی هم میگویند، در خطوط تولید ماشین‌های سواری جای خوبی دارد. از قضا اینکه اینها کمپرسور روغنی هستند برای تجهیزات مفید هم هست. تجهیزات خط تولید را روغن‌کاری میکند. بازده بالا و دوام طولانی از مزایای این کمپرسورهاست.

روتاری اسکروها هوای پرفشار با فشار پایدار و جریان هوایی خیلی بالا با سی اف ام بالا تولید میکنند. همیشه هم یک عدد تانک ذخیره کنارشان دارند. از درایر برای حذف رطوبت، فیلترها و رگلاتور استفاده میکنند و کل مجموعه‌ کارخانه یا سالن تعمیر را خوراک میدهند. اگر کارگاهی کوچک باشید که هیچ، ولی برای کارگاه‌های سنگین و انبوه حسابی به صرفه هستند و چندان قیمت گرانشان اذیت نخواهد کرد.

کمپرسور پره ای یا VANE دستگاهی است که از هر ۱۰ نفر متخصص کمپرسور ایران ۵ تا یا حتی ۸ تای آنها اسمش را نشنیده اند. اینها در ایران کمتر رایجند و در بعضی تعمیرگاه‌ها و کارهای سبک صنعتی دیده میشود. صدای کمتر و جریان یکنواخت خوبی دارد اما نیاز به سرویس مرتب باعث شده است که جلوی پیستونی و اسکرو حرفی برای گفتن نداشته باشند.

برای مصارف شخصی؟

برای مصارف شخصی و ابزار همراه داخل صندوق عقب، اصطلاحا از کمپرسور اینفلاتور فندکی استفاده میکنند. اینفلاتور همان inflator در انگلیسی است، یعنی باد کننده. در دیجی کالا و سایتهای خودرویی هم با عنوان پمپ باد به خوبی فروش دارند. این کمپرسورهای قابل حمل با باتری و در مدلهای کوچک پن‌کیکی وجود دارند و برای باد زدن لاستیک و تشک بادی و استخر بادی طراحی شده اند.توان خروجی آنها کم است و پر پرش ۷ بار فشار خروجی دارند که برای کاربرد آنها خیلی هم کافیست. اما این کمپرسورها امکان کار مداوم مثل کمپرسور اسکرو را ندارد. یعنی نمیتواند حتی ۲۰ دقیقه پشت سر هم و بدون استراحت کار کند.

توجه توجه، این پمپ بادها برای لاستیک‌های بزرگ نیستند! برای ماشینهای سنگین، مثلا دامپ تراک که کامیون‌های خیلی بزرگ معدنی است، از همان کمپرسور اسکرو از نوع دیزلی استفاده میکنند.

برای مصارف روزمره و اضطراری یک مدل فندکی با سنسور فشار و خاموشی خودکار و کابل فندکی خوب انتخاب کنید.

خودروهای لوکس و ماشینها آفرود کمپرسورهای کوچکی دارند که دائم روی خودرو نصب میشود تا سیستم تعلیق هوا، کیتهای ماشین و سیستم بادی لولینگ را تغذیه کند. این کمپرسورها لاستیک‌ها هم سریع باد میکند. انگار مسابقه فرمول یک است. منبع تغذیه‌ی این کمپرسورها همان ۱۲ ولت خودروست و طراحی خوبی دارند که با بارهای متناوب و کوتاه سازگار است.

در کارگاه‌ها و خطوط تولید فقط کمپرسور تنها کافی نیست. کیفیت هوا مهمتر است. برای تامین و تضمین کیفیت هوای فشرده کلی تجهیزات جانبی کمپرسور مثل فیلتر ذرات، فیلتر جذب روغن، درایر تبریدی یا جذبی و جداکننده‌ی رطوبت استفاده میکنند و هوا را خشک و تمیز و بدون روغن نگه میدارند.

رنگکاری، پوشش‌دهی، تولید قطعات پلاستیکی و ابزارهای دقیق همگی نیازمند هوای بسیار تمیزی هستند. اگر خودرو پیشرفته باشد، مثلا در خودروهای تسلا، حرف از سیستمهای پیشرفته الکتریکی هم به میان خواهد آمد که نیازمند کمپرسور هوا و پمپ خلا است.

سیستمهای مرکزی کمپرسور که کمپرسورخانه هم صدا زده میشوند، فشار پایدار با فشار ۶ تا ۸ بار که اصطلاحا فشار نرمال خوانده میشود را دارند. اما وقتی چندین ابزار داری یعنی هرکدام مقداری از حجم هوا رو مصرف میکنند و هوا کم خواهد آمد.

واحد فشار هوای کمپرسور بار یا پی اس آی است و واحد حجم هوای کمپرسور لیتر بر ثانیه یا متر مکعب بر دقیقه یا سی اف ام. پی اس آی یعنی پوند بر اینچ مربع. سی اف ام هم یعنی فوت مکعب بر دقیقه. واحدهای آمریکایی هستند.

برای هر ابزار بادی حجم هوای مشخصی تعیین میشود. این را تولیدکننده اعلام میکند و هوای کمتر یا بیشتر یا دستگاه را نیمه‌کاره راه می اندازد یا آسیب میزند. در کارگاه‌ها یا گاراژها مقلا بکس بادی بزرگ حجم هوای زیادی هم خواهد خواست، ولی دریل بادی مصرف کمتری دارد. مجموع مصرف همزمان دستگاه‌ها را حساب کنید،‌ ۱۵ درصد هم حاشیه امنیت بگذارید و کمپرسور خود را بخرید. حجم تانک به لیتر یا گالن هم مهم است چون ذخیره‌ی هوا باعث میشود ابزارهایی که نیازمند ضربه‌ی کوتاه و قوی هستند بهتر عمل کنند.

بخش مهم دیگر قضیه، نگهداری و سرویس کمپرسور هوا و تجهیزات جانبی آن است. آب داخل تانک مرتب خالی شود. شمعک، تعویض روغن و تعویض فیلتر روغن بررسی شود. شیرهای اطمینان، کپسولها، تسمه‌ها، کوپلینگ‌ها و الکتریسیته‌ی سیستم چک شود. صدای زیاد، لرزش زیاد یا داغ کردن اولین علامتهای خرابی خطرناک است.

برای ایمنی کمپرسورها شیر اطمینان دارد که فشار بیش از حد و خطرناک را کنترل کند. تانکهای هوا هم تست فشار گرفته میشود، با فشاری ۳۰ درصد بیشتر از فشار هوای سیستم شما. گرد و غبار و رطوبت و ذرات وارد کمپرسور نشود بهتر است. وقتی فشار بالاست شیلنگ آسیب دیده و اتصالات شل میتواند خطرناک باشد.

کمپرسور پیستونی دو سیلندر یا کمپرسور اسکرو با تانک بزرگ برای ابزارهای سنگین بکس و پتک‌های بادی کافی خواهد بود. اما برای ماشین شخصی بایستی کاربرد خود را بشناسید.

فقط باد زدن؟ رنگکاری و خرده‌کاری‌ها؟ پیچ گوشتی بادی؟ پمپ باد فندکی پرتابل برای باد زدن کافیست. بهتر است کابل فندکی و سنسور فشار هم همراه داشته باشد. سمباده، پولیش، نقاشی و کار با ابزارهای سبک بادی میتواند با کمپرسور پیستونی کوچک با تانک ۲۴ لیتر راه بیفتد. برای این مصارف بهتر است اویل فری باشد.

رنگ‌کاری حرفه‌ای نیاز به کمپرسور رنک‌گاری دارد! این کمپرسور رو میتوان اجاره کرد. اجاره کمپرسور اسکرو بازار خوبی دارد و این دستگاه همیشه توان کار پیوسته و بدون استراحت دارد. بودجه‌ی شما برای خرید کمپرسور چقدر است؟